Background Image
Table of Contents Table of Contents
Previous Page  7 / 80 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 7 / 80 Next Page
Page Background

I ТҮҺҮМЭХ

Билишги кэм литературата

Билиҥҥи кэмнэ саха литературата уларыйыылары көрсөр. Саха литера­

турата XX уйэ саҕаланыытыгар күүстээх киэптээх, өркөн ейдөөх литера­

тура быһыытынан саҕаламмыта. Кулаковскай, Софронов киһи, олох, нору-

от, сайдыы тустарынан дирик философскай санааларын уус-уран айымньы

көмөтүнэн толору эппиттэрэ (Окорокова В.Б. Саха литературата үйэлэр кир-

биилэригэр). Онтон кэлин литература концеитуальноһа, ол эбэтэр суруйаач­

чы тус бэйэтэ буола турар быһыыны-майгыны, олоҕу, бүтүн аан дойду туру-

гун быһаарар дьоҕура кыччаан, сүтэн испитэ. Концептуальноһы стиль урдук

таһыма диэхпитин сөп. Ол курдук *стиль-киһи бэйэтэ* диэн этэллэр. Ону

биһиги намтатан, кыаратан, стили үксүгэр суруйааччы туттар ураты ньыма-

ларыгар, тылыгар-өһүгэр эрэ көрдүү сатыыбыт. Билэргит курдук саха лите­

ратурата элбэх харшстары көрсүбүтэ. Быстах кэмнээх *сылааһылыыларга*,

*ириэриилэргэ* талааннар күлүмнээн ылаллар. Соцреализм олохсуйуута

литература бэйэтин уратытын, сирэйин сүтэрэригэр тиэрдибитэ. Үгэстэртэн

быстыы литератураны үчүгэйгэ тиэрдибэтэҕэ. 20-с сыллардааҕы кэпсээннэр

билигин төһө да сүүһүнэн сэһэннэммиппит, уонунан романнаммыппыт иһин

баччааҥиа диэри ааҕааччыны абылыыр, умсугутар күүстэрин сүтэрбэттэр.

Саха литературата билинҥи биһиги ыарахан олохпутун араас ньымала-

рынан ойуулаан, кэрэһиттээн хаалларан историяҕа үйэтитиэ. Билинҥи кэм

үтүө уратыта диэн литература тутулуга суох, босхо көнүл суолунан сай-

дыытын төрүттэниитэ буолар. Олохпут наһаа интэриэһинэй, араас быһыы-

майгы барыта буола турар, урут кистэнэ сьптпыт билигии күөрэйэн эрэр.

Суруйааччыны айар үлэҕэ туох сирдиирий? Суруйарга айарга туох угуйар?

Аҥардас үчүгэй эрэ олох буолбакка, билинҥи уустук кэм, олох ыарахатга-

ра суруйааччы санаатын эмиэ оонньотоллор. Саха литературатын иннигэр

киэк нэлэмэн хонуу курдук, оттон айарга-улэлииргэ тоҕоостоох кэм үүннэ.

Саҥа айымньылар, саҥа ааттар, саҥа талааннар сириэдийэн тахсан эрэл-

лэр. Холобурун этэр буоллахха, биһиги литературабыт сайдар саҕахтарын

арыйан элбэх олохтоох ааптар таҕыста. Олор истэригэр бааллар хотугу но-

руоттар литератураларын сырдатааччы, суруйааччы Николай Калитин. Кини

«Томмоо» сэһэнигэр киһитийиини дириҥник эҥсэн-түөрэн көрдөрүүтэ

билиҥҥи кэм тыын боппуруоһугар быһаччы сыһыаннаах. Билшгҥи глоба­

лизм үйэтигэр кыра омук бу халбас харата кэмнэ хайдах быыһаныан сөбүн

ыраналыыр кэмэ ыга хаайан кэллэ. Ити туһунан өссө А.Е.Кулаковскай

«Ойуун түүлэ» поэматыгар сүүстэн тахса сыллааҕыта айманан туран эппитэ.

Онон билинтги кэмҥэ олорор кыра омуктар дьылҕа хаан суоҕар ыгыытын